Türkiye’de “yangın merdiveni yönetmeliği” adıyla ayrı bir yönetmelik yoktur. Yangın merdiveni (yönetmelikteki adıyla kaçış merdiveni) şartları, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in (BYKHY) kaçış yollarını ve kaçış merdivenlerini düzenleyen Üçüncü Kısmında yer alır. Kaç merdiven gerektiği, merdiven yuvasının ve kapılarının yangın dayanımı, genişlikler, basamak ve sahanlık ölçüleri bu bölümün maddelerinde verilir; mevcut binalar için ayrıca yönetmeliğin mevcut binalara ilişkin kısmı uygulanır.
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi
Yangın merdiveni şartları hangi yönetmelikte, hangi maddelerde?
BYKHY, 19.12.2007 tarihli ve 26735 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve birçok kez değişti; en son değişiklik 01.07.2025 tarihli ve 32943 sayılı Resmî Gazete’dedir. Merdiven sayısı kat sayısına göre değil; kullanıcı yüküne, kaçış uzaklığına ve bina yüksekliğine göre belirlenir. “Her ek kat için ek merdiven” veya “dönüşler 90 dereceyi geçmemeli” gibi kurallar yönetmelikte yoktur. Konunun dağıldığı başlıca maddeler:
| Konu | BYKHY maddesi |
|---|---|
| Çıkış kapasitesi, kaçış uzaklığı, kaçış yolu sayısı ve genişliği | Madde 32 ve 33, Ek-5/A ve Ek-5/B |
| Yangın güvenlik holü | Madde 34 |
| Kaçış merdivenleri ve acil çıkış zorunluluğu | Madde 38 ve 39 |
| Merdiven yuvasının yeri ve özellikleri | Madde 40 ve 41 |
| Dış kaçış merdivenleri, dairesel merdiven | Madde 42 ve 43 |
| Bodrum kat kaçış merdivenleri, kaçış yolu kapıları | Madde 46 ve 47 |
| Konutlar için özel hükümler | Madde 48 |
Güncel metin mevzuat.gov.tr üzerinden okunabilir.
Bir binada kaç kaçış merdiveni gerekir?
Acil çıkış zorunluluğu maddesine göre yapılarda genel kural en az iki korunmuş çıkıştır. Kullanıcı yükü yüksek tehlikeli mekânlarda 25, diğer mekânlarda 50 kişiyi aşıyorsa en az iki çıkış aranır. Kullanıcı yükü 500 kişiyi aşarsa en az üç, 1000 kişiyi aşarsa en az dört çıkış gerekir. Çıkışlar birbirinden mümkün olduğunca uzak konur: aralarındaki mesafe sprinkler yoksa mekân köşegeninin yarısından, sprinkler varsa üçte birinden az olamaz.
Mekânın en uzak noktasından korunmuş kaçış merdivenine kadar olan yürüme mesafesi, Ek-5/B’deki tek yön ve iki yön kaçış uzaklığı sınırlarını aşmamalıdır. Tek merdiven bu mesafeyi karşılayamıyorsa kullanıcı yükü düşük olsa bile ikinci merdiven gerekir. Kaçış merdivenleri birbirinin alternatifi olacak şekilde yerleştirilir, yan yana yapılamaz ve genel merdivenden geçilerek kaçış merdivenine ulaşılamaz.
Konutlarda yüksekliğe göre merdiven şartı
Bodrum dahil dört katı geçmeyen konutlarda ve tek, ikiz, sıra evlerde normal merdiven yeterlidir. Diğer konutlarda şart, yapı yüksekliğine göre kademelenir:
| Yapı yüksekliği | Konutlarda asgari merdiven düzeni (Madde 48) |
|---|---|
| 21,50 m’den az | Korunumsuz normal merdiven kaçış yolu sayılır, ikinci çıkış aranmaz |
| 21,50 m ile 30,50 m arası | En az iki merdiven, en az biri korunumlu; her daireden iki merdivene de ulaşılabilmeli |
| 30,50 m ile 51,50 m arası | Birbirine alternatif, ikisi de korunumlu iki kaçış merdiveni; en az birinde yangın güvenlik holü veya basınçlandırma |
| 51,50 m’den fazla | Birbirine alternatif, yangın güvenlik holü olan ve basınçlandırılan en az iki kaçış merdiveni |
Fabrika, depo, mağaza ve büro binalarında genel kural en az iki bağımsız kaçış merdivenidir; tek merdivene ancak yönetmelikte sayılan yükseklik, kullanıcı sayısı, yapı malzemesi ve yanıcı madde koşulları birlikte sağlanırsa izin verilir.
Korunumlu merdiven yuvası, yangın güvenlik holü ve kapılar
Kaçış merdiveni, binanın diğer bölümlerinden en az 120 dakika yangına dayanıklı duvarlarla ayrılmış bir yuva içinde yer alır. Yuvanın duvar, tavan ve tabanında yanıcı malzeme kullanılamaz. Merdiven, başladığı kottan çıkış kotuna kadar kesintisiz devam etmeli ve kaçış merdivenlerinin kapasite ve sayı bakımından en az yarısı doğrudan bina dışına açılmalıdır.
Yangın güvenlik holü, dumanın merdivene geçmesini önleyen ara hacimdir; gerektiğinde engelli ve yaralıların bekleme yeri olarak da kullanılır. Taban alanı 3 m² ile 6 m² arasında, kaçış yönündeki boyutu en az 1,8 m olur; duvarları en az 120 dakika, kapıları en az 90 dakika yangına dayanıklı ve duman sızdırmazdır. Acil durum asansörü bulunan veya yapı yüksekliği 51,50 m’yi aşan binalarda kaçış merdiveni önünde hol zorunludur. Normal merdiven bodruma devam ediyor ve bodrum dahil dörtten fazla kata hizmet veriyorsa, bodrum katındaki merdiven girişinde de yangın güvenlik holü düzenlenir.
Merdiven ve hol kapıları
- Yangın dayanımı: Kapılar duman sızdırmaz ve kendiliğinden kapanan tipte olur. Dörtten az kata hizmet veren merdivenlerde en az 60 dakika, bodruma veya dörtten fazla kata hizmet veren merdivenlerde en az 90 dakika yangına dayanıklı olmalıdır.
- Açılma yönü: Kullanıcı yükü 50 kişiyi aşan mekânlarda çıkış kapıları kaçış yönüne açılır. Kapılar elle açılabilmeli, kilitli tutulmamalıdır.
- Kolsuz açılma: Bir kattaki kullanıcı sayısı 100’ü aşıyorsa merdiven, koridor ve hol kapıları kaçış yönünde kapı kolu kullanılmadan açılabilmelidir.
- Açma kuvveti ve ölçü: Kapı en fazla 110 N kuvvetle açılabilmeli; temiz genişlik en az 80 cm, yükseklik en az 200 cm olmalı, eşik bulunmamalıdır. Döner kapı ve turnike çıkış kapısı sayılmaz.
Genişlik, basamak ve sahanlık ölçüleri nasıl belirlenir?
Merdiven genişliği kişi hesabıyla bulunur. Önce kat alanı Ek-5/A’daki kullanıcı yük katsayısına bölünerek kat nüfusu çıkarılır. Bu sayı, Ek-5/B’de kaçış merdiveni için verilen “50 cm’lik birim genişlikten geçebilecek kişi sayısına” bölünür ve birim sayısı 50 cm ile çarpılır. Örneğin büro binalarında merdiven için birim kapasite 60 kişidir; 1.200 m² brüt büro katı (katsayı 10 m²/kişi) 120 kişi eder ve iki merdivene bölündüğünde her biri için 50 cm çıkar. Ancak hesap sonucu, kaçış yolu sayısı ve genişliği maddesindeki alt sınırların altına inemez: 50-500 kişiye hizmet eden bir kaçış yolu en az 100 cm, yüksek binalarda kaçış yolları ve merdivenler en az 120 cm olmalıdır. Bu örnekte belirleyici olan hesap değil, 100 cm alt sınırıdır.
Kaçış merdiveni özellikleri maddesi geometriyi de bağlar:
- Basamak yüksekliği en fazla 175 mm, basamak genişliği en az 250 mm olur.
- Sahanlıklar her kat düzeyinde yapılır ve en az 4, en fazla 17 basamakta bir düzenlenir. Sahanlığın genişliği ve uzunluğu merdiven genişliğinden az olamaz.
- Baş kurtarma yüksekliği en az 210 cm, iki sahanlık arasındaki kot farkı en fazla 300 cm olur.
- Merdivenin her iki yanında duvar, korkuluk veya küpeşte bulunur.
- Bina yüksekliği 15,50 m’yi aşan veya bir kattaki kullanıcı sayısı 100’ü geçen binalarda dengelenmiş (dönerek çıkan) kaçış merdiveni kullanılamaz.
Dairesel (döner) merdiven ise ancak kullanıcı yükü 25 kişiyi aşmayan yerlerde zorunlu çıkış olarak kullanılabilir. Yanmaz malzemeden, en az 100 cm genişlikte ve en fazla 9,50 m yükseklikte olmalı; basamak yüksekliği en fazla 175 mm, kova merkezinden 50 cm uzaklıktaki basamak genişliği en az 250 mm, baş kurtarma yüksekliği en az 2,50 m olmalıdır.
Dış kaçış merdiveni ve mevcut binalarda uygulama
Açık dış kaçış merdiveni, yönetmelik şartlarını sağlamak koşuluyla iç kaçış merdiveninin yerine kullanılabilir ve korunumlu bir yuva içinde olması gerekmez. Merdivenin yatayda 3 m ve altında kalan düşey mesafe içinde, merdivenden daha az korunmuş kapı veya pencere bulunamaz; aksi halde yangında merdiven dumanla dolar. Bina yüksekliği 21,50 m’yi aşan binalarda bina dışında açık merdivene izin verilmez.
Mevcut binalar için BYKHY’nin mevcut binalara ilişkin kısmı ayrı ve görece esnek hükümler getirir. Kullanım amacı sağlık, konaklama, okul, kreş veya eğlence yeri gibi kullanımlara dönüşen binalar bu esneklikten yararlanamaz ve yeni bina hükümlerine göre değerlendirilir. Ek çıkış veya merdiven gerekirse bunu sağlamak bina sahibinin ya da kat maliklerinin sorumluluğundadır.
Mevcut binada merdiveni bina içinde çözmek mümkün değilse imar mevzuatı da devreye girer. 14.01.2026 tarihli ve 33137 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği değişikliğiyle, mevzuat değişikliği, kat veya alan artışı ya da kullanım değişikliği nedeniyle yangın merdiveni zorunlu hale gelen mevcut yapılarda, yan ve arka bahçede parsel sınırına en az 1,50 m, ön bahçede en az 3,00 m mesafe bırakılarak yangın merdiveni yapılabilmesinin yolu açıldı. Bu merdivenler de BYKHY şartlarını sağlamak zorundadır. Basınçlandırılan yuvalarda sistemin çalışması merdiven basınçlandırma ve duman tahliye sistemleri kontrolüyle doğrulanır.
Sahada sık gördüğümüz hatalar
- Takozla açık tutulan merdiven kapısı: 90 dakikalık kapı açık durduğunda dumanı durdurmaz. Açık kalması gereken kapılarda alarmla serbest bırakan tutucu kullanılır.
- Merdiven yuvasının depo olarak kullanılması: Sahanlıklarda koli, bisiklet, mobilya; yuva içine konan kombi, sayaç veya klima dış ünitesi. Yönetmelik merdiven yuvasının ve holün kullanıma hazır tutulmasından bina sahibini ve yöneticisini sorumlu tutar.
- Kilitli çıkış kapısı: Güvenlik gerekçesiyle zincirlenen veya anahtarla kilitlenen zemin kat çıkışı, merdivenin bütün işlevini ortadan kaldırır.
- Yuva duvarına sonradan açılan delikler: Kablo ve boru geçişlerinin yalıtılmadan bırakılması 120 dakikalık duvarı zayıflatır.
- Bodruma devam eden merdivende ayırım olmaması: Zemin kat sahanlığı bodrum merdiveninden kapı veya benzeri bir engelle ayrılmazsa ya da açık bir yönlendirme yapılmazsa, kaçan kişi zemini geçip bodruma iner.
- Yetersiz yönlendirme ve aydınlatma: Elektrik kesildiğinde karanlık kalan merdiven kullanılamaz; acil aydınlatma ve yönlendirme düzenli kontrol edilmelidir.
Sık sorulan sorular
Yangın merdiveni yönetmeliği diye ayrı bir mevzuat var mı?
Hayır. Şartlar Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in kaçış yolları ve kaçış merdivenleri bölümünde yer alır.
Apartmanlarda yangın merdiveni zorunlu mu?
Yapı yüksekliğine bağlıdır. 21,50 m’den az yapı yüksekliğindeki konutlarda korunumsuz normal merdiven yeterli sayılır; 21,50 m’den itibaren en az iki merdiven ve en az birinin korunumlu olması gerekir.
Yangın merdiveni kapısı hangi yöne açılır?
Kullanıcı yükü 50 kişiyi aşan mekânlarda kaçış yönüne açılır. Kapı kilitli tutulmamalıdır.
Döner merdiven yangın merdiveni olarak kullanılabilir mi?
Sınırlı olarak. Dairesel merdiven yalnızca kullanıcı yükü 25 kişiyi aşmayan yerlerde, en fazla 9,50 m yüksekliğe kadar ve en az 100 cm genişlikle zorunlu çıkış sayılır.
Dış yangın merdiveni kaç metreye kadar yapılabilir?
Yeni binalarda bina yüksekliği 21,50 m’yi aşıyorsa bina dışında açık kaçış merdivenine izin verilmez. Mevcut binalar için yönetmeliğin mevcut binalara ilişkin kısmındaki hükümlere bakılmalıdır.
Binanızdaki kaçış merdivenlerinin sayısını, kapılarını ve ölçülerini yönetmeliğe göre değerlendirmek isterseniz yangın danışmanlığı ekibimizle birlikte çalışabiliriz. Basınçlandırılan merdiven yuvalarının periyodik kontrolünde TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonlu çözüm ortaklarımızla destek oluyoruz; kontrol kapsamı için merdiven basınçlandırma muayenesi yazımıza bakabilirsiniz.
