Periyodik muayene (periyodik kontrol), iş ekipmanlarının ve tesisatların güvenli kullanım koşulunu koruyup korumadığının, mevzuatta belirlenen aralıklarla yetkili kişilerce muayene, test ve ölçümle doğrulanmasıdır. Süreler İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III’te ekipman bazında verilir ve ekipmanların büyük çoğunluğu için kural “standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl”dır. Yapı iskeleleri 6 ayda bir, bazı atmosferik tehlikeli sıvı tankları 10 yılda bir, LPG tankları ise işverenin yazılı planındaki sürede muayene edilir.
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi
Periyodik muayenenin yasal dayanağı nedir?
Temel dayanak 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’dir (Resmî Gazete 25.04.2013, sayı 28628). Yönetmelik işverene, ekipmanın ömrü boyunca güvenli durumda kalmasını bakım ve periyodik kontrollerle sağlama yükümlülüğü verir. Kontrollerin hangi aralıkla ve hangi standarda göre yapılacağı ise EK-III’teki tablolarda yer alır.
EK-III, 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle tamamen yenilendi. Yeni tabloda standart atıfları güncellendi, rüzgâr türbinlerindeki kaldırma donanımları gibi yeni satırlar eklendi ve LPG tankları için sabit süre yerine yazılı plan esası getirildi. Aynı değişiklikle periyodik kontrol kayıtlarının İSG-KATİP üzerinden yürüdüğü netleşti; sözleşmesi bulunmayan kontrol için sistemden rapor düzenlenemiyor. Rapor formatları ve akreditasyon takvimi gibi ayrıntılar ayrı bir konu; bu yazıda işverenin bilmesi gereken çerçeveyi veriyoruz.
2026 periyodik kontrol süre tablosu: EK-III özeti
Yenilenen EK-III altı tablodan ve toplam 81 ekipman satırından oluşur. Aşağıdaki özet, her grubun tipik süresini ve öne çıkan istisnaları gösterir. Ekipmanınızın tam satırını ve standart listesini yönetmelik metninden kontrol edin.
| Grup | Örnek ekipmanlar | Periyot | Standart örnekleri |
|---|---|---|---|
| Basınçlı ekipmanlar | Buhar, kızgın su ve kalorifer kazanları, hava tankları, genleşme tankları, boylerler, otoklavlar | Standartlarda süre yoksa 1 yıl | TS EN 12952, TS EN 12953, TS EN 13445-5, TS EN 764-7 |
| Basınçlı ekipmanlarda istisnalar | LPG tankları; kriyojenik tanklar; API kapsamındaki dik silindirik tehlikeli sıvı tankları | Yazılı planda verilen süre (10 yılda yeniden değerlendirme); standarttaki süre; standartta yoksa 10 yıl | TS EN 12817, TS EN 12819, TS EN ISO 21009-2, API 653 |
| Kaldırma ve iletme ekipmanları | Krenler, vinçler, forklift ve transpaletler, kaldırma tablaları, platformlar, konveyörler, sapanlar | Standartlarda süre yoksa 1 yıl | TS EN 13001 serisi, TS EN ISO 3691 serisi, TS EN 280+A1 |
| Kaldırma grubunda istisna | Yapı iskeleleri | Standartlarda süre yoksa 6 ay | TS EN 12810-1/-2, TS EN 12811-1, TS 13662 |
| Elektrik, yangın ve havalandırma tesisatları | Elektrik ve topraklama tesisatı, paratoner, jeneratör, akümülatör, transformatör, yangın söndürme ve algılama sistemleri, havalandırma | 1 yıl (bir kısmında “standartlarda süre yoksa”) | TS HD 60364 serisi, TS EN 62305, TS ISO 8528 |
| Tezgâhlar ve presler | Mekanik, hidrolik, abkant ve pnömatik presler, torna, freze, giyotin makas, taşlama | Standartlarda süre yoksa 1 yıl | TS EN ISO 16092 serisi, TS EN 12622+A1, TS EN ISO 23125 |
| Raflar ve kapılar | Endüstriyel raflar, endüstriyel kapılar | Standartlarda süre yoksa 1 yıl | TS EN 15635, TS EN 13241+A2, TS EN 12453 |
| İş makineleri | Dozer, yükleyici, ekskavatör, greyder, silindir, beton pompası | Standartlarda süre yoksa 1 yıl | TS EN 474 serisi, TS EN 500 serisi, TS EN 12001 |
Tablodaki süreler azami sürelerdir. Risk değerlendirmesi, üretici talimatı veya ekipmanın kullanım yoğunluğu daha kısa bir aralık gerektiriyorsa kontrol daha sık yapılır. Grup bazında ayrıntı için basınçlı kap periyodik kontrolü, iskele periyodik kontrolü yazılarımıza bakabilirsiniz.
“Standartlarda süre belirtilmemişse” ifadesi ne anlama gelir?
Bu ifade, tablodaki sürenin bir üst sınır olduğunu ve ilgili standart daha kısa bir aralık öngörüyorsa standardın uygulanacağını anlatır. Yönetmeliğin kurduğu sıralama şöyledir: önce tabloda gösterilen standart, standartta hüküm yoksa üreticinin belirlediği değerler, o da yoksa risk değerlendirmesi. Risk değerlendirmesiyle belirlenen süre, tablodaki azami süreyi aşamaz.
Kontrol kriteri olarak genellikle ekipmanın imal edildiği yıl yürürlükte olan standart esas alınır. Bu nedenle 1990’larda üretilmiş bir pres ile geçen yıl alınmış bir pres aynı satırda yer alsa da kontrol kriterleri birebir aynı olmayabilir. Tablolarda karşılığı bulunmayan bir ekipman için de aynı sıralama işletilir; tabloda yok diye kontrol dışı kalmaz.
Hangi durumlarda periyodu beklemeden kontrol gerekir?
Periyot, iki kontrol arasındaki en uzun süreyi tanımlar. Yönetmeliğin 7. maddesi bazı durumlarda süre dolmadan kontrol yapılmasını ister:
- Ekipmanın ilk kurulumundan sonra ve kullanıma alınmadan önce,
- Büyük onarımdan sonra,
- Sabit ekipmanın yeri değiştirildiğinde,
- İskele ve kule vinç gibi ekipmanlar kurulduğunda, yükseltildiğinde veya değiştirildiğinde,
- Çalışma yöntemindeki değişiklik, kaza, doğa olayları veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği etkileyebilecek olağan dışı durumlardan sonra.
Bu kontroller bir sonraki periyodik kontrolün yerine geçmez; yeni periyot, yapılan son kontrol tarihinden itibaren izlenir. Hangi testlerin yapıldığını merak ediyorsanız ekipman periyodik kontrolünde neler yapılır yazımız saha akışını anlatıyor.
İşverenin yükümlülükleri nelerdir?
Kontrolü yetkili kişi yapar, ama sorumluluk işverende kalır. Kiralık ya da geçici kullanılan ekipman da bu sorumluluğu azaltmaz. Uygulamada işverenin şu adımları sahiplenmesi gerekir:
- Envanter: Kontrole tabi tüm ekipmanları seri numarası, yeri ve EK-III satırıyla listeleyin.
- Takvim: Her ekipmanın son kontrol tarihini ve bir sonraki kontrol tarihini izleyin; olağan dışı durumlarda ara kontrol planlayın.
- Yetki kontrolü: Kontrolü yapacak kişinin İSG-KATİP kaydını ve kontrolün sözleşmeye bağlandığını doğrulayın.
- Kusur takibi: Hafif kusurlar bir sonraki kontrole kadar giderilmelidir, giderilmeyen hafif kusur ağır kusura döner. Ağır kusurlu ekipman, kusur giderilip yeniden kontrol edilene kadar kullanılmaz.
- Kayıt: Raporlar ekipman kullanıldığı sürece saklanır ve denetimde gösterilir. İşyeri dışında kullanılan seyyar ekipmanın son raporu ekipmanla birlikte bulunmalıdır.
Sahada sık gördüğümüz hatalar
- Tüm ekipmanlara tek bir “yıllık kontrol” tarihi verilip iskele gibi 6 aylık ekipmanların atlanması.
- LPG tankı için yazılı plan hazırlanmadan eski alışkanlıkla süre belirlenmesi (ayrıntı: LPG tankı periyodik kontrolü).
- Taşınan, revize edilen veya kazaya karışan ekipmanın ara kontrol yapılmadan çalıştırılması.
- Raporda “kullanıma uygun değildir” yazmasına rağmen ekipmanın etiketlenmeden sahada bırakılması.
- Hafif kusurların bir sonraki kontrole kadar unutulup ağır kusur olarak geri dönmesi.
- Rapordaki seri numarası ile sahadaki etiketin eşleşmemesi; bu durumda rapor o ekipmanı kanıtlamaz.
Sık sorulan sorular
Periyodik muayene ile periyodik kontrol aynı şey mi?
Uygulamada aynı anlamda kullanılır. Yönetmelik “periyodik kontrol” terimini kullanır; muayene, test ve ölçüm bu kontrolün parçalarıdır.
Periyodik muayene kaç yılda bir yapılır?
Ekipmanların çoğu için standartlarda daha kısa süre yoksa yılda bir. Yapı iskeleleri 6 ayda bir, LPG tankları yazılı plandaki sürede, API kapsamındaki dik silindirik tehlikeli sıvı tankları standartta süre yoksa 10 yılda bir kontrol edilir.
Ekipman tabloda yoksa periyodik kontrol gerekmez mi?
Gerekir. Tabloda karşılığı olmayan ekipmanda standart, üretici talimatı ve risk değerlendirmesi sırasıyla esas alınarak süre ve kriter belirlenir.
Yeni aldığımız ekipman için ilk yıl kontrol gerekir mi?
Kurulumu güvenliği etkileyen ekipmanlar, kurulduktan sonra ve kullanıma alınmadan önce kontrol edilir. Sonraki periyodik kontrol bu tarihten itibaren izlenir.
Ekipman envanterinizi EK-III satırlarıyla eşleştirmek ve 137 farklı rapor tipini kapsayan kontrol takviminizi kurmak için periyodik muayene sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Muayenelerde TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonlu çözüm ortaklarımızla destek oluyoruz; makine ve tezgâh kontrollerinden basınçlı ekipmanlara kadar tüm grupları tek planda topluyoruz.
