Yapı iskeleleri, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III’e göre standartlarda daha kısa bir süre belirtilmemişse 6 ayda bir periyodik kontrole tabidir; seyyar iskele olarak bilinen mobil erişim ve çalışma kuleleri için bu süre 1 yıldır. Periyodik kontrolün yanında iskele her kurulduğunda, yükseltildiğinde veya değiştirildiğinde ve güvenliğini etkileyebilecek olaylardan sonra yeniden kontrol edilir. İskele, taşıyabileceği azami yük görünecek şekilde işaretlenmelidir.

Teknik kontrol: M. Abdullah Parlak, Makine Mühendisi

Yönetmelik iskeleler için ne öngörüyor?

23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yenilenen EK-III, iskeleleri kaldırma ve iletme ekipmanlarıyla aynı tabloda ele alır. İskeleye ilişkin iki satır vardır:

Ekipman Periyot Kontrol kriteri
Yapı iskeleleri Standartlarda süre belirtilmemişse 6 ay TS EN 12810-1, TS EN 12810-2, TS EN 12811-1 ve TS 13662; ayrıca yönetmeliğin EK-II 4. maddesindeki hususlar
Mobil erişim ve çalışma kuleleri (seyyar iskeleler) Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl TS EN 1004-1

Tablodaki dipnot, iskelelerin taşıyabilecekleri azami yükün görünecek şekilde işaretlenmesini şart koşar. EK-II’nin 4. maddesi ise yüksekte yapılan geçici çalışmalarda iskelelerin dayanım ve denge hesabını, kurulum planını ve kurma, sökme ya da önemli değişiklik sırasında yetkin kişi gözetimini düzenler. Yani periyodik kontrol, iskelenin hesapsız ve plansız kurulduğu bir durumu kurtarmaz; kontrolör önce bu belgelerin varlığına bakar.

6 ay kuralı nasıl uygulanır?

6 ay, iki periyodik kontrol arasındaki en uzun süredir. Altı aydan uzun kalan bir inşaat ya da bakım iskelesi bu süre dolmadan yeniden kontrol edilir. Kısa süreli kurulan bir iskelede ise belirleyici olan genellikle periyot değil, kurulum sonrası kontroldür: iskele kurulduktan sonra, çalışanlar çıkmadan önce kontrol edilmeli ve sonuç kayıt altına alınmalıdır.

Yönetmeliğin 7. maddesi, iskelelerin kurulduğu, yükseltildiği veya değiştirildiği her durumda kontrol ister. Buna ek olarak, güvenliği etkileyebilecek olaylardan sonra da periyot beklenmez:

  • Fırtına, şiddetli rüzgâr, yoğun kar yükü veya deprem gibi doğa olaylarından sonra,
  • İskeleye araç, vinç yükü veya malzeme çarptığında,
  • Ankrajlardan biri sökülüp cepheye yeniden bağlandığında,
  • İskele uzun süre kullanılmadıktan sonra yeniden kullanıma açılırken,
  • Platform yükü veya kullanım amacı değiştiğinde (ör. hafif bakım iskelesinin malzeme istifine dönüşmesi).

Mobil erişim ve çalışma kulelerinde durum

Alüminyum veya çelik mobil kuleler sık kurulup söküldüğü için yıllık periyodik kontrol tek başına yeterli güvenceyi vermez. TS EN 1004-1 kapsamındaki bir kule, üreticinin kurulum ve kullanım kılavuzuna göre kurulmalı; teker frenleri, dengeleyici ayaklar, platform kapakları ve korkuluklar her kurulumda kontrol edilmelidir. Kule kılavuzda izin verilen yükseklik ve taban ölçüsü oranının dışında yükseltilmemeli, üzerinde insan veya malzeme varken yer değiştirilmemelidir. Kılavuzu kaybolmuş bir kulede kontrolörün dayanacağı temel belge de kaybolmuş olur; bu nedenle kılavuz kuleyle birlikte saklanmalıdır.

Günlük kontrol ile periyodik kontrol arasındaki fark nedir?

Periyodik kontrol, yetkili kişinin belirli aralıklarla yaptığı, raporla belgelenen ayrıntılı incelemedir. Günlük veya vardiya başı kontrol ise iskeleyi kullanan ekibin sorumlusunun, çalışmaya başlamadan önce yaptığı kısa gözle kontroldür: korkuluk yerinde mi, platform eksiksiz mi, ankraj sökülmüş mü, etiket güncel mi. İkisi birbirinin yerine geçmez. Günlük kontrolde fark edilen bir eksiklik, iskele kullanıma kapatılıp giderilene kadar not edilmeli; büyük bir değişiklik varsa periyodik kontrolü yapan kişiye haber verilmelidir. Bu ayrımı iskele talimatında yazılı hale getirmek, sahada kimin neye baktığı konusundaki belirsizliği ortadan kaldırır.

İskele periyodik kontrol listesi

Aşağıdaki liste, sahada bir yapı iskelesini kontrol ederken baktığımız başlıkları özetler. Sistem iskelesinde üreticinin kurulum ve kullanım kılavuzu, borulu-kelepçeli iskelede statik hesap ve kurulum planı esas alınır.

Bölüm Kontrol edilen Tipik uygunsuzluk
Zemin ve taban Taşıyıcı zemin, taban plakası, ayarlı ayak, altlık Gevşek dolgu üzerinde altlıksız ayak, aşırı açılmış ayarlı ayak
Dikmeler ve yatay elemanlar Düşeylik, ek yerleri, eğilme ve ezilme Hasarlı boru, farklı sistemlerin elemanlarının karıştırılması
Çaprazlar Plandaki konum ve sayı Erişim için sökülüp yerine takılmamış çapraz
Ankraj (cepheye bağlantı) Aralık, dübel ve bağlantı elemanı, çekme dayanımı Eksik veya plana göre seyrek ankraj, pencere kasasına bağlama
Platformlar Tam döşeme, kilitleme, cephe ile boşluk, yük sınıfı Arada boşluk, kilitlenmemiş döşeme, gelişigüzel kalas
Korkuluklar Üst ve ara korkuluk, topuk levhası, köşe dönüşleri İç tarafta korkuluk eksikliği, topuk levhasız platform
Erişim Merdiven, kapaklı geçiş, iniş çıkış yolu Çaprazlara tırmanarak çıkış, açık bırakılan kapak
İşaretleme Azami yük, yük sınıfı, kontrol etiketi ve tarihi Etiketsiz iskele, eski tarihli “uygun” etiketi
Çevre Enerji hatlarına mesafe, düşen cisim önlemi, file ve branda Hesapsız branda nedeniyle artan rüzgâr yükü

Yük işaretlemesi neden zorunlu?

Platformun hangi yük için tasarlandığı bilinmezse, iskele zamanla malzeme deposuna döner ve hesapta öngörülmeyen yükler taşımaya başlar. TS EN 12811-1, çalışma iskelelerini platform yüküne göre yük sınıflarına ayırır; bir sıva veya boya iskelesi ile tuğla ve harç istiflenen bir duvar iskelesi aynı sınıfta değildir. Bu nedenle işaretlemede yalnızca “max. yük” yazmak yerine yük sınıfını veya metrekare başına izin verilen yükü, sistem iskelesinde de üreticinin verdiği değeri belirtmek gerekir. Etiket, iskelenin her erişim noktasında görülebilecek yerde olmalı ve kontrol sonucunu (kullanılabilir / kullanılamaz) açıkça göstermelidir.

Sahada sık gördüğümüz hatalar

  • Kurulum sonrası kontrolün yapılmaması, iskelenin “6 ay dolmadı” gerekçesiyle kontrolsüz kullanılması.
  • Taşeronların iş ilerledikçe çapraz ve ankraj sökmesi, kimsenin yerine taktırmaması.
  • Farklı üreticilere ait sistem elemanlarının aynı iskelede kullanılması.
  • Mobil kulelerde dengeleyici ayakların takılmaması veya kule üzerinde insan varken yer değiştirilmesi.
  • Platformların malzeme deposuna dönüşmesi, yük sınıfının bilinmemesi.
  • Kontrol raporunun iskelenin hangi cephesini veya bölümünü kapsadığının yazılmaması.

İskele dışındaki yüksekte çalışma ekipmanları için asılı erişim donanımı ve platform periyodik kontrolü sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

İskele periyodik kontrolü kaç ayda bir yapılır?

Yapı iskeleleri, standartlarda daha kısa süre yoksa en geç 6 ayda bir; mobil erişim ve çalışma kuleleri en geç yılda bir kontrol edilir. Kurulum, yükseltme ve değişiklik sonrası kontroller bu sürelerden bağımsızdır.

İskele periyodik kontrol raporunda neler olmalı?

İskelenin yeri ve kapsadığı bölüm, sistem tipi, yük sınıfı, kontrol kriterleri, tespit edilen kusurlar, kullanılabilir olup olmadığı kararı ve kontrolü yapan kişinin bilgileri. Raporun genel yapısı için periyodik muayene nedir yazımıza bakabilirsiniz.

İskeleyi kim kontrol edebilir?

Periyodik kontrolü, İSG-KATİP’te kayıtlı ve bu ekipman grubunda yetkili kişiler yapar. Günlük kullanım öncesi gözle kontrol ise iskeleyi kullanan ekibin sorumlusu tarafından ayrıca yapılmalıdır.

Kiralık iskelede kontrol kimin sorumluluğunda?

İskeleyi işyerinde kullandıran işverenin. Kiralama veya taşeron sözleşmesi bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz; sözleşmede kontrolü kimin yaptıracağı yazılı olarak belirlenmelidir. Kiralayan firmanın verdiği teslim belgesi, kurulumdan sonraki kontrolün yerine geçmez; iskele sahada kurulduğu haliyle kontrol edilir.

İnşaat ve bakım sahalarınızdaki iskelelerin kurulum sonrası ve 6 aylık kontrollerini planlamak için iskele periyodik kontrolü sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Kontrollerde TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonlu çözüm ortaklarımızla destek oluyoruz; kaldırma ve iletme ekipmanlarınızı da aynı programa ekleyebiliriz.